Παρασκευή, 24 Αυγούστου 2012

Εγκώμιο στη χρεοκοπία


Αληθινή φωτογραφία από χρεοκοπία.


Αν σε κάποιο πεδίο του δημοσίου διαλόγου έχουν κυριαρχήσει ολοκληρωτικά οι οπαδοί των μνημονίων, αυτό είναι η συζήτηση περί άτακτης χρεοκοπίας του κράτους. Ακόμη και ακραία κόμματα φαίνεται πια να υποστηρίζουν μια πιο στρογγυλεμένη λογική, που θέλει την επαναδιαπραγμάτευση και όχι τη μονομερή διαγραφή του χρέους, ως λύση στο αδιέξοδο της χώρας.  Όταν για παράδειγμα στελέχη του ΣΥΡΙΖΑ επισημαίνουν ότι η χρεοκοπία δεν είναι δα και το τέλος του κόσμου, ξεσηκώνουν μεγάλες αντιδράσεις ακόμη και μέσα στο ίδιο το κόμμα τους· στο ίδιο κόμμα που ο αρχηγός του δήλωνε προεκλογικά ότι θέλει να απελάσει κλοτσηδόν την Τρόικα και να ακυρώσει μονοκονδυλιά τα Μνημόνια! Η χρεοκοπία είναι το νέο ταμπού. Το άκουσμα της λέξης και μόνο, φέρνει στο νου των περισσότερων Ελλήνων εικόνες πυρηνικής καταστροφής, συμμορίες μεταλλαγμένων πανκιών, βγαλμένων από το fallout 3, να παίρνουν τη θέση των μεταναστών στο πάνθεον των σύγχρονων villains και τις εφτά πληγές του Φαραώ να μαστίζουν τον ραδιενεργό post-apocalyptic τοπίο.

Είναι φυσικά αλήθεια ότι μια χρεοκοπία του κράτους θα έχει κόστος στους υπηκόους του, ειδικά σε μια χώρα βαριά εξαρτημένη από αυτό.  Η χρεοκοπία όμως δεν είναι μονοδιάστατο φαινόμενο: εκτός από αρνητικές, έχει και θετικές συνέπειες. Θα πρέπει κι αυτές να σταθμιστούν ψύχραιμα, χωρίς προκαταλήψεις, αν θέλουμε να οδηγηθούμε σε νηφάλια συμπεράσματα.

Πριν όμως από την ωφελιμιστική προσέγγιση, θα πρέπει να εξεταστεί η νομιμότητα του Χρέους. Η κυρίαρχη άποψη λέει ότι, εφόσον οι κυβερνήσεις που πραγματοποίησαν εξωτερικό δανεισμό είχαν δημοκρατική νομιμοποίηση, αυτό σημαίνει ότι το Χρέος που δημιούργησαν ανήκει στους υπηκόους του κράτους· όλους του υπηκόους: φτωχούς και πλούσιους, διαπλεκόμενους και τίμιους, εφοπλιστές και κτηνοτρόφους,  γεννημένους κι αγέννητους ακόμα. Ναι! Φυσικά το Χρέος ανήκει και στους αγέννητους. Δεν είναι μόνο η σημερινή γενιά που έχει υπογράψει το κοινωνικό συμβόλαιο εξάλλου, αλλά και οι επόμενες. Ακόμη κι όσοι θα γεννηθούν στο μακρινό μέλλον, κάτω από την εξουσία του ίδιου κράτους, έχουν ήδη συναινέσει στον σημερινό δανεισμό. Το Χρέος δηλαδή είναι κάτι σαν το προπατορικό αμάρτημα για τους κρατιστές: γεννιέσαι με αυτό. Ίσως κάποιος αντιτάξει ότι οι αγέννητοι άνθρωποι δεν είναι δυνατόν να συναινέσουν σε κάποιο κοινωνικό συμβόλαιο ή σε κάποιο κρατικό δανεισμό γιατί ακόμη δεν υπάρχουν. Nonsense! Μήπως συναίνεσε και κανένας άλλος; Προσωπικά δεν έχω υπογράψει ποτέ, κανένα κοινωνικό συμβόλαιο, ούτε γνωρίζω κάποιον που να το έχει κάνει. Ούτε κυριολεκτικά, ούτε συμβολικά, ούτε τηλεπαθητικά, ούτε με οποιονδήποτε άλλο φυσικό ή μεταφυσικό τρόπο. Το κοινωνικό συμβόλαιο είναι προϊόν φαντασίας: ο Θεός της Δημοκρατίας. Πώς μπορεί να ισχυριστεί μια ομάδα ανθρώπων που εκλέγουν την κυβέρνηση, ότι τα δικά τους δανεικά επιβαρύνουν και τους υπόλοιπους, οι οποίοι είχαν απλά την ατυχία να κατοικούν κοντά τους; Μόνο αν δεχτούμε ότι αυτή η ομάδα ανθρώπων εξουσιάζει τους υπόλοιπους μπορεί να ισχύσει κάτι τέτοιο. Όμως, ένα τέτοιο Χρέος είναι προϊόν καταναγκασμού και δεν μπορεί να έχει καμία ηθική νομιμοποίηση. Το Χρέος είναι του Κράτους, όχι δικό μας.

Ένα συνηθισμένο αντεπιχείρημα σε αυτό τον ισχυρισμό είναι ότι τα δάνεια του κράτους νομιμοποιούνται έμμεσα, μέσω της αποδοχής ενός μέρους τους από ένα μεγάλο κομμάτι των υπηκόων. Σύμφωνα με την πολυσυζητημένη φράση του Θεοδώρου Πάγκαλου, τα δανεικά "μαζί τα φάγαμε". Κατά συνέπεια, επιχειρηματολογούν πολλοί, εμμέσως συναινέσαμε όλοι στον δανεισμό. Είναι αλήθεια ότι λόγω του δημοκρατικού πολιτεύματος της Ελλάδας, τα δανεικά απλώθηκαν σε ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού. Από τους άμεσους αποδέκτες, πολιτικούς, δημοσίους υπαλλήλους και διαπλεκόμενους εργολάβους δημοσίων έργων, μέχρι τους τίμιους επιχειρηματίες και ιδιωτικούς υπαλλήλους που επωφελήθηκαν από την αυξημένη εσωτερική ζήτηση. Όμως η λογική του "μαζί τα φάγαμε" υπονοεί πρώτον ότι τα φάγαμε όλοι ανεξαιρέτως και δεύτερον ότι τα φάγαμε ισομερώς. Η αλήθεια είναι ότι τα δανεικά μοιράστηκαν ανάλογα με τις πολιτικές διασυνδέσεις του καθενός: όσο πιο κοντά στο πολιτικό σύστημα και στο δημόσιο, τόσα πιο πολλά αποκόμισε κάποιος από την κομπίνα ·όσο πιο απομακρυσμένος από το σύστημα, τόσο λιγότερα "έφαγε", ενώ ένα μεγάλο μέρος του κόσμου (τα κορόιδα) δεν "έφαγε" τίποτα απολύτως. Η αποπληρωμή του Χρέους, όμως, γίνεται αναγκαστικά με τον ακριβώς αντίστροφο τρόπο: τα περισσότερα τα πληρώνουν όσοι είναι εκτός συστήματος -όντας απροστάτευτοι στις ορέξεις των λήσταρχων του κράτους-, ενώ οι "κολλητοί" και η νομενκλατούρα έχουν πάντα την πολιτική δύναμη να βγάζουν την ουρά τους απ' έξω. Επιπλέον, το γεγονός ότι ένα μικρό μέρος της μπάζας κατέληξε σε ένα μεγάλο μέρος του πληθυσμού, δε συνεπάγεται σε καμία περίπτωση ότι οι άνθρωποι αυτοί έδωσαν με κάποιο μεταφυσικό τρόπο τη συναίνεσή τους στο πάρτι. Στο κάτω-κάτω, θα ήταν αδιανόητο να ισχυριστεί κανείς ότι αν ένας σκλάβος δεχτεί ένα πιάτο φαΐ από τον αφέντη του, με τη πράξη του αυτή δηλώνει εμμέσως τη συναίνεσή του στη σκλαβιά του.

Πέρα όμως από το την ηθική διάσταση της χρεοκοπίας, αυτή έχει και απτά οικονομικά οφέλη. Το πρώτο, προφανές όφελος για τη χώρα θα ήταν η δραματική μείωση του "Εθνικού" Χρέους. Η αθέτηση των δανειακών υποχρεώσεων θα έφερνε την οριστική καταβαράθρωση της δανειοληπτικής ικανότητας του κράτους για ένα ασφαλές διάστημα. Με αυτό τον τρόπο, θα εξασφαλιζόταν η αποτροπή νέου κρατικού δανεισμού εις βάρος των πολιτών, αφού κάθε εχέφρων υποψήφιος δανειστής, ιδιώτης ή κράτος, θα έτρεμε μπροστά σε μια τέτοια προοπτική: την πιστολιά πολλοί αγάπησαν, τον πιστολέρο κανείς.

Έτσι, σε περίπτωση χρεοκοπίας, το πρωτογενές έλλειμμα θα μηδενιζόταν αμέσως. Αντί να παρακαλάμε τους πολιτικούς επί τρία χρόνια, μήπως και απολύσουν λίγους πελάτες τους, η χρεοκοπία θα τους ανάγκαζε να βρουν τρόπο να μειώσουν τις κρατικές δαπάνες στο επίπεδο των εσόδων μέσα σε μια μέρα. Αυτό δε θέλουν εξάλλου όλοι οι φιλελεύθεροι;  Έτσι, οι πολιτικοί μη μπορώντας πια να μεταθέσουν πια το οικονομικό κόστος των ρουσφετιών τους στις επόμενες γενιές, θα αναγκαζόταν να φέρουν ακέραιο το πολιτικό κόστος των τρεχόντων επιλογών τους
· μια σπάνια ευκαιρία πολιτικής διαπαιδαγώγησης της κοινωνίας και μεγαλύτερης διαφάνειας στην πολιτική ζωή.

Για το τέλος άφησα το μεγαλύτερο ταμπού, που συνήθως έρχεται να εξαφανίσει κάθε αμφιβολία για τα συντρίμμια που σίγουρα θα φέρει η χρεοκοπία: την έξοδο από το ευρώ. Η θεωρία έχει χοντρικά ως εξής: Αν η χώρα κηρύξει χρεοκοπία, οι δανειστές της Τρόικας θα σταματήσουν να μας χρηματοδοτούν. Αυτό θα έχει ως συνέπεια την αδυναμία της χώρας να πληρώσει μισθούς και συντάξεις και την κήρυξη στάσης πληρωμών. Έτσι, η κυβέρνηση θα αναγκαστεί να τυπώσει δραχμές ή κάποιο άλλο τοπικό νόμισμα για να χρηματοδοτήσει τις υποχρεώσεις της. Η συνέχεια της ιστορίας είναι λίγο-πολύ γνωστή: υποτίμηση, πληγές του Φαραώ, μεταλλαγμένα φρικιά από το
fallout 3 να τρέχουν αλλόφρονα σε τράπεζες και σούπερ μάρκετ.

Όμως οι ίδιοι άνθρωποι που υποστηρίζουν τα παραπάνω, είναι στα κάγκελα απαιτώντας εδώ και τώρα την άμεση εξάλειψη του πρωτογενούς ελλείμματος, ενώ παράλληλα υποστηρίζουν και ένα
OSI στα πρότυπα του PSI (πιστόλα πάλι, αλλά πιο ... 'εθελοντική'). Γιατί, δηλαδή, το ελληνικό κράτος θα μπορέσει να μείνει στο ευρώ εάν εξαφανίσει το πρωτογενές έλλειμμα εντός προγράμματος διάσωσης, και δεν θα μπορέσει να μείνει στο ευρώ αν μηδενίσει το έλλειμμα λόγω χρεοκοπίας; Αυτό είναι ακατανόητο και παράλογο. Η μόνη διαφορά είναι ότι στη δεύτερη περίπτωση η μείωση των δαπανών θα γίνει απότομα. Μισθοί και συντάξεις θα εξακολουθούν να πληρώνονται. Απλά θα μειωθούν εξίσου απότομα. Σύντομα, θα χρειαστεί να γίνουν και μαζικές απολύσεις στον δημόσιο τομέα για να εξισορροπηθούν οι νέες αμοιβές. Καθόλου άσχημα.

Η έξοδος από το ευρώ, όπως έχουν ομολογήσει και οι εταίροι μας, μπορεί να γίνει μόνο από πολιτική επιλογή της Ελλάδας. Αν συνυπολογίσει κανείς το γεγονός ότι η κοινή γνώμη είναι φανατικά υπέρ του ευρώ, κανένας πολιτικός δε θα είναι διατεθειμένος να αυτοκτονήσει πολιτικά, βγάζοντάς μας από αυτό. Η χρεοκοπία εντός ευρώ είναι δυνατή και πρέπει να είναι και επιθυμητή. Κανείς δεν ισχυρίζεται ότι δεν θα υπάρξουν προβλήματα (πχ. στις εισαγωγές και στο τραπεζικό σύστημα), αλλά μεσοπρόθεσμα αυτά τα προβλήματα θα λυθούν και η οικονομία θα βρει μια νέα χαμηλότερη ισορροπία. Εδώ που φτάσαμε καμία λύση δεν είναι τέλεια: Πρέπει όμως να ζυγίσουμε τα θετικά και τα αρνητικά της κάθε επιλογής νηφάλια, χωρίς δογματισμούς ,ώστε να εντοπίσουμε την καλύτερη.